Ergens ver buiten de bebouwde kom van Oisterwijk, tussen de bossen en de vennen, staat hun markante clublokaal in een laan die nota bene is vernoemd naar éen van hun oprichters. Ze verschillen in bijna alle opzichten van de clubs die eerder in deze rubriek aan bod kwamen. Ze zijn zó groot dat je ze in deze gemeente bijna over het hoofd ziet: ze zijn onderdeel van een nationale vereniging met een ideële doelstelling en ze hebben totaal bijna een miljoen leden. In Oisterwijk hebben ze maar liefst 460 vrijwilligers en 23 betaalde, parttime, krachten in dienst. Ook hun ontstaansgeschiedenis is een buitengewoon opmerkelijk verhaal. Boswachter ‘communicatie en beleven Midden-Brabant’ Annette den Dulk doet een en ander uit de doeken namens Natuurmonumenten.

door René de Jong

Annette (51): “In 2007 brandde ons oude Bezoekerscentrum af. Veel Oisterwijkers zullen zich dat nog wel kunnen herinneren. Na een tijdelijk verblijf in een noodgebouw is Natuurmonumenten sinds 2015 gevestigd in ‘Groot Speijck’. Het horecadeel is een zelfstandig restaurant; daarnaast hebben wij een Bezoekerscentrum, vergaderzalen en kantoren voor onze medewerkers. Ja, het is hier prettig werken want als je naar buiten kijkt, is er altijd van alles te zien in het bos, haha!”

Oprichting

We zitten in een vergaderzaaltje in een grotendeels glazen gebouw. De naam ‘Spijk’ of ‘Speijck’ was in vroegere tijden een doorwaadbare plaats in een beek. Om een ware pionier van Natuurmonumenten te danken voor zijn inzet voor de natuur, werd in 1927 de straat van ‘Klein Speijck’ naar ‘Groot Speijck’ naar hem vernoemd. Annette: “ Pieter van Tienhoven is heel belangrijk geweest. Rond 1913 waren er vergevorderde plannen om in deze omgeving een villawijk te bouwen waarbij bomen zouden worden gekapt en vennen zouden worden droog gelegd. De plaatselijke VVV riep de hulp in van Natuurmonumenten. Er was een bedrag van 91.500 gulden nodig om het gebied te kopen. De vereniging kreeg dat geld bij elkaar door een lening en giften van de gemeenten Oisterwijk, Tilburg en Den Bosch èn van leden. Eerder, in 1905, was de ‘Vereeniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland’ (zoals de officiële naam toen luidde) datzelfde ook al gelukt. De gemeente Amsterdam wilde het Naardermeer gaan gebruiken als vuilnisstort. Dat zou nu onvoorstelbaar zijn! Het gebied werd echter opgekocht en daardoor ontstond het eerste natuurreservaat van Nederland. Het waren burgers als Thijsse, Heimans en Van Tienhoven die het opnamen voor de natuur en in Amsterdam deden ze dat zelfs tegen de wil van de overheid! Dat getuigt van lef en visie. Ze wilden de monumenten van de natuur veilig stellen, vandaar de naam.”

Doel

Het doel is sindsdien onveranderd: bescherming van de natuur, waardevolle landschappen en cultureel erfgoed. Ze zijn nationaal gezien eigenaar van totaal 112.000 hectare natuur. In Midden-Brabant beheren ze de Kampina, de Oisterwijkse bossen en vennen, de Loonse en Drunense duinen, Huis ter Heide en Moergestels Broek. Bossen en paden worden er onderhouden, omheiningen geplaatst, weilanden gemaaid etc. etc. Overigens, die 112.000 hectare (1120 vierkante kilometer) lijkt een enorme lap grond maar het vormt toch slechts 2,7 % van de totale oppervlakte van Nederland… Voor de grap even de globale verdeling van ons land: 45 % is agrarisch, 20 % is bebouwd, 16 % natuur, 19 % is water en overig.

Een miljoen leden

Natuurmonumenten kwam recentelijk in het nieuws bij de sluiting van het ‘Staalbergven’. Annette: “De gemeente Oisterwijk heeft een huurovereenkomst met Natuurmonumenten met betrekking tot het Staalbergven omdat wij eigenaar zijn van dit Europees beschermde (Natura2000) gebied. Als er vragen over de sanering van de zwemvoorzieningen zijn, dan kun je daarvoor terecht bij de gemeente.” Heel veel in het nieuws komt Natuurmonumenten eigenlijk niet. Annette: “ We doen toch heel veel, denk ook aan juridische procedures en allerlei planologische zaken. Dat zijn vaak langdurige kwesties. Na de ANWB zijn we de grootste vereniging van Nederland. Het is prachtig dat zò veel mensen zich blijkbaar op de een of andere wijze druk maken om de natuur! Hoewel we een ideëel doel hebben, zijn we geen stichting maar een vereniging. Daar is destijds bewust voor gekozen. We hebben een grote achterban waarnaar in de regio’s wordt geluisterd via ledencommissies en overkoepelend via de ledenraad. Die miljoen leden betalen contributie en samen met de opbrengst van de Postcode-loterij, donaties, provinciale subsidie en pacht kunnen wij de natuur blijven beschermen. Dat doen we in heel Nederland met 800 personeelsleden en bijna 8000 vrijwilligers.”

Met de natuur gaat het slecht

Tot slot: het zal geen nieuws zijn: het gaat ronduit slecht met onze natuur. Stikstof en klimaatverandering vormen grote bedreigingen. Annette: “ Natuurmonumenten zet zich in voor een natuurrijker land. Herstel van biodiversiteit is een belangrijke strategie. De rijkdom aan dieren en planten moet toenemen, zowel de hoeveelheid per soort als het aantal soorten zelf. Ik maak me er zorgen over en blijkbaar een miljoen mensen met mij. Ik ervaar mijn werk totaal niet als vechten tegen de bierkaai. Het is juist erg zinvol wat wij doen. De natuur is kwetsbaar en moet worden geholpen. Dat zag men al in 1905 in en zo staan we er nog steeds in. Ons motto is : ‘Laat de natuur leven’. Je gezondheid en je mentale welzijn wordt er door bevorderd. Dat staat gewoon vast!”

Annette heeft ons groots bijgespijkerd. We hebben een enorme en enigszins atypische vereniging in onze gemeente, midden tussen de bossen en de vennen die er alleen dankzij hun inspanningen nog zijn…

Het beschermen van de natuur was en is voor de medewerkers en leden van Natuurmonumenten echt een tweede natuur.