Koningsdag 2025 ligt nog maar net achter ons of Peer Paorel, de Heer van Oisterwijk, maakt zich samen met de andere Oisterwijkse reuzen klaar voor de internationale reuzenoptocht op 21 september aanstaande door Oisterwijk. Reuzen? Reuzengilde? Reuzenoptocht? Wat houdt dat dan wel in? In deze Nieuwsklok lees je er alles over…

Door Paul Spapens

Dit vijfjaarlijkse festival trok tijdens voorgaande edities steeds tienduizenden bezoekers. Dit heeft vooral te maken met de grote bijzonderheid die zo’n reuzenoptocht is. Er lopen zo’n zeventig reuzen uit Nederland, België en Frankrijk in mee, vier van de allerbeste harmoniekorpsen en veel ander lopende cultuur.

In totaal telt de parade zo’n duizend deelnemers. Bij de organisatie zijn zo’n tweehonderd mensen betrokken. Dik een jaar geleden is begonnen met het organiseren. De Oisterwijkse reuzenoptocht is een vijfjaarlijks cultureel fenomeen. De eerste keer, in 2000, had Moergestel de primeur. Sedertdien heeft de parade elke vijf jaar plaatsgevonden en is Oisterwijk de plaats van handeling.

Alles draait om reuzen

Het onderscheidende aan dit cultureel festival is dat alles draait om reuzen. Dat zijn metershoge poppen die in reuzenoptochten worden meegedragen. Ook bij tal van andere gelegenheden treden ze op. De gemeente Oisterwijk telt vier reuzen. Elk dorp binnen deze gemeente heeft een eigen reus: Oisterwijk, Moergestel, Haaren en Heukelom. Deze vier reuzen maken deel uit van een bijzonder internationaal gezelschap.

Om een indruk te geven een paar verbazingwekkende cijfers: Spanje telt 10.000 reuzen. Vlaanderen is een goede tweede met rond de 1000 reuzen of 2 tot 3 reuzen per gemeente. Frankrijk 560, Italië 60, Groot Brittannië 40, Portugal tussen de 100 en de 150. Als gevolg van de kolonisatie vanuit Frankrijk, Spanje en Portugal belandde de reuzencultuur in onder meer Canada en Latijns-Amerikaanse landen. Ook delen van Afrika kennen dit fenomeen, met name in het Westen van dit continent. Reuzen komen ook voor in landen als Indonesië. Jaarlijkse worden in heel Europa tientallen nieuwe reuzen gebouwd. Hoezeer die de huidige samenlevingen vertegenwoordigen blijkt onder meer uit de moslima-reuzin die een paar jaar geleden in het Vlaamse Turnhout werd geschapen.

Middelpunt

Nederland telt zestig reuzen. Midden-Brabant, waar de gemeente Oisterwijk deel van uitmaakt, is het middelpunt van de reuzencultuur van Nederland. In deze regio komen reuzen voor in Tilburg, Udenhout, Berkel-Enschot, Hilvarenbeek, Goirle, Riel en Gilze. Al deze plaatsen hebben het voorbeeld van Oisterwijk gevolgd. De reuzen in deze gemeente zijn in 1999 ontstaan. Bij dit initiatief werd teruggegrepen op een eeuwenoude reuzencultuur. De wedergeboorte had twee bijzondere aanleiding aanleidingen. De eerste was de millenniumviering 1999/2000 toen overal veel feestelijkheden werden georganiseerd. In dit kader zijn de reuzen van de gemeente Oisterwijk ontstaan – en ze zijn nog immer levenskrachtig, getuige onder meer de reuzenoptocht van 21 september.

De tweede aanleiding was de gemeentelijke herindeling van 1997. Heukelom, Moergestel en Oisterwijk werden samengevoegd tot een gemeente. De inwoners moesten daar sterk aan wennen. Om de inwoners van deze nieuwe gemeente nader tot elkaar te brengen werden de reuzen geïntroduceerd. Dit idee is in Moergestel ontstaan. Door middel van de reuzen kon het ideaal van ‘eenheid in verscheidenheid’ in praktijk worden gebracht. Eenheid heeft betrekking op het wezen van reuzen. Overal ter wereld zijn die een uitdrukking van de eigenheid, de identiteit van de gemeenschap die ze vertegenwoordigen.

Peer Paorel

Zo ging de Oisterwijkse reus Peer Paorel heten. Peer is afgeleid van Petrus, de patroonheilige van de oudste kerk van Oisterwijk. Paorel hint naar de toeristische slogan Parel van Brabant. Hij stelt een kasteelheer voor, een verwijzing naar het kasteel van Oisterwijk. . De Moergestelse reuzin is genoemd naar de heilige Ermelindis die in dit dorp al vanaf de veertiende eeuw wordt vereerd. Meisjes werden naar haar Linda genoemd. In de kerk staat een cultusbeeld uit de veertiende eeuw. Heukeloms Mie is genoemd naar een waardin die in haar eentje haar mannetje stond in een in het buitengebied gelegen café waar veel ruig volk over de vloer kwam. Dat café bestaat nog steeds en heet Mie Pieters. Nadat Haaren op 1 januari 2021 ook bij de gemeente Oisterwijk werd gevoegd koos deze dorpsgemeenschap nadrukkelijk voor deelname aan dit reuzengezelschap en introduceerde Ariaoneke, een stoere herderin. Het gebruik van dialectbenamingen is een versterking van het gevoel van identiteit.

Is dat de verscheidenheid, de eenheid werd – en wordt – bereikt doordat de reuzen eendrachtig zijn gebouwd door de inwoners samen, door hen samen worden ze beheerd en letterlijk meegedragen in nooptochten zoals op 21 september in Oisterwijk. De vier reuzen treden op in binnen- en buitenland, tot op Mallorca toe. Overal waar ze komen zijn het unieke ambassadeurs van de vier dorpen, maar zeker ook van de idealen van waaruit ze zijn ontstaan. Dit voorbeeld inspireerde Tilburg, Udenhout, Berkel-Enschot, Hilvarenbeek, Goirle, Riel en Gilze tot eigen reuzen.

Die zijn allemaal lid van het Nederlands Reuzengilde dat mede vanuit de gemeente Oisterwijk is ontstaan. De reuzen en het beheer daarvan is de enige structurele vorm van samenwerking tussen de vier dorpen die samen de gemeente Oisterwijk vormen. Ze zijn een onderdeel van de internationale reuzencultuur. Deze cultuur is een van de weinige vormen van pan-Europese cultuur. De betrokken inwoners ontmoeten via de reuzen andere mensen uit alle delen van het land en Europa.

Eeuwenoud

Deze reuzencultuur is eeuwenoud. De poppen zijn in de Middeleeuwse steden in Brabant en Vlaanderen ontstaan. Ze werden oorspronkelijk gebruikt om tijdens toneelstukken die in de openlucht werden voorgedragen boven de mensenmassa’s uit te torenen. Al snel doken ze op processies en parades en het duurde niet lang of elk dorp, elke stad, wijken, organisaties en wat al niet meer hadden allemaal een eigen reus waarmee men wilde laten zien: kijk, dat zijn wij..., Peer Paorel Heer van Oisterwijk, Gèèselse Ermelindis, Ariaoneke van Haoren en Heukelomse Mie. Kijk, dat zijn wij: tot kijk in Oisterwijk op 21 september 2025.