Het is een soort van flessenpost, maar dan zonder briefje. De boodschap zit in een historische blik op wat ooit een frisdrank-imperium had kunnen worden. Het moet verfrissend zijn geweest, en vast ook lekker, want er werden door de jaren heen heel wat flessen gevonden.

door Joris van der Pijll – Maand van de Geschiedenis Oisterwijk

Net als de ‘klop-klop’ van Meubelfabriek Oisterwijk, had ook deze firma zomaar in heel Nederland op reclameposters kunnen verschijnen. En was dat het geval geweest, dan was er vast en zeker een fabriek herrezen naast de KVL, met wie weet eenzelfde omvang. Het heeft zover niet mogen komen; toch blijft die geschiedenis letterlijk opduiken. Letterlijk, omdat tot de dag van vandaag flessen opduiken in de Oisterwijkse vennen.

Pop-up

‘Mijn vrouw en ik hebben een huisje op vakantiepark De Lork en zijn vaker in Oisterwijk dan in Maassluis. Vanmorgen tijdens een stukje fietsen, het was 24 tot 29 graden, gingen we even pootjebaden bij het bankje aan het Belversven. Een glinstering in het water, en ik dacht “wie gooit op deze schitterende plek nou zijn zooi in het water?“. Het stel vond zomaar een glazen fles in het ven. Thuis even gegoogeld ‘en blijkt die niet van gisteren te zijn’.

Statiegeld

Tegenwoordig worden dergelijke frisdrankflessen verkocht in de supermarkt en ingezameld via het statiegeld systeem. Maar halfweg de vorige eeuw was dat nog niet gebruikelijk. En dat daarbij menig fles tijdens het vertoeven in de Oisterwijkse bossen in een ven verdween, blijkt uit een reactie van Leo de Bruijn: ‘Zelf heb ik ook veel van dergelijke flesjes. Wat groter en wat kleiner. Ook van Puts. Westerlaken, Van de Bemd en Jamin. Allemaal gevonden in vennen in Oisterwijk.’

Babs Smulders was ook een van de lezers die reageerde op een oproep om meer te weten te komen over deze fles, en de makers daarvan: ‘H. Puts Limonade Gazeuse Oisterwijk is een historische lokale naam die betrekking heeft op een oude, verdwenen limonade- en mineraalwaterfabriek uit de 20e eeuw in Oisterwijk, waarvan af en toe nog oud glaswerk of reclame-uitingen (zoals reliëfflessen of flessendoppen) opduiken bij verzamelaars en streekarchieven.’

Hondenkar

Nog dieper in de historie, werpt Oisterwijks historicus Ad van den Oord wat licht op de fles: ‘Op de fles is duidelijk te lezen dat deze van Harrie Puts komt, wellicht met limonade gevuld of toch iets sterkers? Het hotel-café-restaurant Adriaan Poirters aan de Dorpsstraat is in 1932 eigendom geworden van de NV Maatschappij tot exploitatie van mineraalwaterfabrieken Trio te Tilburg. Deze maatschappij koopt tezamen met de Zuid-Hollandsche Bierbrouwerij uit Den Haag horecagelegenheden op om zo hun afzet van limonade en bier te garanderen. Uitbater van Adriaen Poirters wordt in 1932 de schoenmaker Harrie Puts met zijn vrouw Alberta Klessens. Harrie Puts is niet alleen kastelein van de horecazaak Adriaen Poirters, maar al vanaf de jaren twintig een bekend gezicht in Oisterwijk. Met zijn ‘hondenkar’ verhandelde hij gedestilleerde dranken, wijn en bier. In 1965 vestigt zijn zoon Janus later een nieuwe slijterij in het hoekpand Dorpsstraat 41.’

Lichaam en Geest

Tijdens deze Maand van de Geschiedenis, met het thema ‘Lichaam en Geest’, kunnen we niet om de vraag heen, wat dat drankje destijds voor de gezondheid betekende. In tijden dat het water uit een pomp kwam (of erger) en het latere kraanwater niet altijd zo zuiver werd geschat dan tegenwoordig, was het voor fabrikanten van dergelijke limonades een duidelijk speerpunt te adverteren met een ‘gezondheidsdrankje’. Gazeuses werden begin vorige eeuw dan ook aangeprezen als ‘zuiver en gezond’ waarbij het drankje verkrijgbaar was bij menig apotheek. Het was in eerste instantie meer een luxeproduct dan dagelijks gebruik.

Een fris drankje

In de tweede helft van de vorige eeuw werd bij het grote publiek pas echt duidelijk dat het suikergehalte in limonades niet erg goed was voor tanden en lichaam. Ondertussen was ook de kwaliteit van het kraanwater verbeterd en werden voor de liefhebbers ‘limonades’ zonder suiker gemeengoed. Tegenwoordig kennen we een diversiteit aan bronwater met of zonder bubbels, limonades met kunstmatige zoetstoffen, of drinken we gewoon kraanwater. Om de suikerinname te beperken zijn er zelfs plannen voor de invoer van een suikertaks.

Voor een verfrissende geest, een heerlijke ontspanning, of het leegmaken van een vol hoofd, blijft een fris drankje drinken op een bankje langs een Oisterwijks ven een fijn idee!