Eerst voorzichtig en allengs wat steviger, maar steeds met aandacht en - zichtbaar - plezier, trekken burgemeester Hans Janssen en Alex van Assouw uit Haaren een doek weg dat over een bordje met het opschrift ‘Haaren 16’ is gedrapeerd. Van Assouw was bereid om de burgemeester te assisteren bij deze symbolische daad die zich op donderdag 11 januari in Moergestel voltrok bij het ’Middelpunt van de Benelux’ in Moergestel.

Van een verslaggever

Een klein groepje genodigden was ervan getuige hoe door de toevoeging van dit bordje het ’Middelpunt van de Benelux’ weer compleet is sinds het moment dat Haaren deel ging uitmaken van de gemeente Oisterwijk. Sinds de oprichting van dit geografisch monument in 2011 waren er alleen de plaatsnamen van de dorpen aan bevestigd die toen de gemeente Oisterwijk vormden: Oisterwijk zelf, Heukelom en Moergestel. Verder sierden vanaf het prille begin bordjes met de plaatsnamen Amsterdam, Brussel en Luxemburg het ’Middelpunt van de Benelux’.

Voorafgaand aan de symbolische handeling vertelde burgemeester Hans Janssen in de vieskou hoe dat nieuwe bordje ‘Haaren 16’ tot stand was gekomen. Bij de gemeente was een zogeheten Fixi-melding binnengekomen. Fixi is een app waarmee een inwoner de gemeente eenvoudig zaken kan melden als bijvoorbeeld een kapotte lantaarnpaal, prullenbakken die overlopen of losliggende – en daardoor gevaarlijke – stoeptegels. Een ploeg medewerkers van de gemeente zorgt ervoor dat het euvel zo snel mogelijk wordt opgelost.

Degelijk spul

Een aantal van hen, in stoere jassen in de signaalkleur oranje, was aanwezig bij de onthulling op 11 januari. Zij immers hadden kort daarvoor zowel het nieuwe Haaren-bordje aan de Middelpunt-paal bevestigd, als nieuwe bordjes van de andere drie dorpen plus de drie wereldsteden. Niet gedeerd door de kou, want gewend om buiten te werken, luisterden ze mee naar de toespraken, dronken ze een bakske koffie en lieten ze zich een van gemeentewege verstrekte Oisterwijkse Heer goed smaken. Om zich daarna weer naar een Fixi-melding te spoeden…

Burgemeester Hans Janssen vertelde dat volgens de Fixi-melder de verschillende naambordjes op het ’Middelpunt van de Benelux’ in slechte staat verkeerden. Daarop werd besloten alle bordjes te vernieuwen. Een medewerker van de gemeente herinnerde er aan dat nu alle bordjes zijn uitgevoerd in het materiaal waarvan straatnaambordjes zijn gemaakt. Dat wil volgens de gemeentemedewerker zeggen: degelijk spul dat tientallen jaren de weersinvloeden kan doorstaan.

Haaren bij Oisterwijk

Haarenaar Alex van Assouw toonde zich blij met het feit dat Haaren nu ook staat vermeldt op het ’Middelpunt van de Benelux’. Hij memoreerde hoe het voor hem schrikken was toe hij jaren geleden hoorde dat de gemeente Haaren in zijn geheel bij de gemeente Boxtel zou worden gevoegd. Samen met andere Haarenaren richtte hij een actiegroep op om Haaren bij Oisterwijk te krijgen. Al snel bleek dat de meeste Haarenaren daar ook zo over drachten. En de rest is geschiedenis: op 1 januari 2021 ging Haaren deel uitmaken van de gemeente Oisterwijk en was het dorp broederlijk en zusterlijk verenigd met de kernen Heukelom, Moergestel en Oisterwijk.

Precies dát straalt het Middelpunt van de Benelux uit. Want dit monument laat niet alleen daadwerkelijk zien dat het geografisch middelpunt van de Benelux - toevallig - is gesitueerd in Moergestel, maar ook dat de gemeenschappen - eerst drie, nu vier - er samen iets goeds van proberen te maken. En óók precies dát was de reden om in 2011 het middelpunt niet alleen te markeren met de plaatsnamen van de drie hoofdsteden van de België, Nederland en Luxemburg, maar ook van de dorpen die samen de gemeente Oisterwijk vormen.

Saamhorigheid

Deze saamhorigheid lag ten grondslag aan de viering van acht eeuwen stadsrechten voor Oisterwijk in 2012. In dat jaar werd een jaar lang door middel van bijna honderd, vanuit de gemeenschap georganiseerde evenementen gevierd dat Oisterwijk in 1212 van de hertog van Brabant stadsrechten had gekregen. De evenementen werden georganiseerd door de Stichting Oisterwijk 800. Het bestuur werd gevormd inwoners van de drie kernen: Paul Spapens uit Moergestel (voorzitter), Carel Brands uit Oisterwijk (secretaris en penningsmeester), Kees van Dongen uit Oisterwijk (bestuurslid, contacten bedrijfsleven) en Dré van Hal uit Heukelom (bestuurslid, algemeen). Van meet af aan waren álle activiteiten gericht op samenwerking, maar vonden die evenementen ook plaats in de drie dorpen. Bij de realisatie werd nauw samengewerkt met de gemeente en met het verenigingsleven.

In dat historisch licht is het bijzonder dat Haaren nu ook is toegevoegd aan het ’Middelpunt van de Benelux’. Het oprichten daarvan was de eerste zichtbare uiting van een activiteit in het kader van Oisterwijk 800. Het was daarom waarlijk een symbolische handeling die op donderdag 11 januari om kwart over tien door burgemeester Hans Janssen en Haarenaar Alex van Assouw werd verricht. Bijna twaalf jaar eerder, op 20 mei 2011, stonden op precies dezelfde plek, niet alleen Hans Janssen, maar ook staatssecretaris van Europese Zaken Ben Knapen en commissaris van de koning Wim van de Donk. Ben Knapen verrichtte de officiële opening van het ’Middelpunt van de Benelux’ door, net als op 11 januari jongstleden, een doek weg te trekken. Aansluitend vond in Den Boogaard een symposium plaats. Vermeldenswaard is nog dat de onthulling deel uitmaakte van het programma van Moergestel Fietsdorp en dat ook WieKentKunst nauw was betrokken, voorbeelden van de nagestreefde samenwerking.

Controverse met Chaam

De oorsprong van dit alles lag al in 2010 toen het Kadaster in opdracht van de secretaris-generaal van de Benelux de ligging van het middelpunt bepaalde. Dat kwam Hans Janssen ter ore. In overleg met de Stichting Oisterwijk 800 werd besloten dit geografisch middelpunt te markeren, een inkopper zogezegd. Het eigenlijke geografisch middelpunt ligt ongeveer 500 meter oostelijker dan waar het monument werd opgericht, maar omdat dat in een moerassige ruigte is op privéterrein werd besloten het op de huidige plaats te realiseren. In Moergestel wordt naar het middelpunt verwezen door middel van de bekende toeristische bordjes, uitgevoerd in bruin met witte letters.

Vanaf het prille begin tot en met de dag van vandaag heeft Moergestel in dit ’Middelpunt van de Benelux’ een toeristische trekpleister. Het initiatief kreeg landelijke bekendheid en werd ook in Vlaanderen een fenomeen als gevolg van een controverse met Chaam. Dit dorp meende - en meent nog steeds - dat het geografisch middelpunt in Chaam ligt. Daarbij baseert men zich op een landmeting uit 1822. Ook in Chaam werd dit middelpunt gemarkeerd. In de categorie vermakelijk nieuws werd de dorpstwist breed uitgemeten in de provinciale en de landelijke pers. Burgemeester Hans Janssen werd zelfs in Nieuwsuur ten tonele gevoerd.

‘Gij ook hier…?’

Terugblikkend op die tijd, herinnert Carel Brands aan een van de vervolginitiatieven die werden genomen, namelijk een fietsroute van het middelpunt in Moergestel en het middelpunt in Chaam, volgens hem een sportieve knipoog die overigens geweldig aansloeg. Binnen de kortste keren waren de eerste 400 folders bij Johan van Novy opgehaald, kwam er een herdruk en was het zelfs zo dat Moergestelnaren elkaar op de terrasjes van Chaam tegenkwamen en men verbaast zei: ‘Gij ook hier….?’

Vrijwilligers

Eveneens terugblikkend in de tijd vertelt Albert Nooren hoe het Middelpunt van de Benelux materieel tot stand is gekomen. Deze Oisterwijker was samen met onder anderen de in 2009 overleden Henk Berben maker van het middelpunt. Hiervoor werd een afgedankte paal van een ANWB-wegwijzer gebruikt. Dat is nog steeds aan de kenmerkende blauwwitte beschildering te zien. De plaatsnaambordjes met de afstanden in kilometers werden door Henk Bërben met de hand geschilderd. Albert Nooren: ‘We hebben als het ware van niks iets gemaakt. En samen. Dat is vrijwilligerswerk ten voeten uit. Heel erg mooi dat het ’Middelpunt van de Benelux’ er nog steeds staat, duidelijk een functie heeft en op zo’n aansprekende manier wordt gewaardeerd door de gemeente.”

[KADERSTUKJE 1]

Wat is de afstand naar Haaren?

Toen in 2011 het Middelpunt van de Benelux werd opgericht, werd de afstand hemelsbreed bepaald. Die afstand verandert nooit. Zoals je op de bordjes kunt zien, is het van het ’Middelpunt van de Benelux’ naar Brussel 132 km, naar Amsterdam 114 km, naar Luxemburg 317 km, Oisterwijk 6 km, Heukelom 8 en Moergestel centrum 1.

Blijkens de nieuwe bordjes is de afstand naar Haaren 16 km. Dat is opvallend ver, vergeleken bijvoorbeeld met buurdorp Oisterwijk, maar dat heeft wel een verklaring. Deze afstand is gemeten volgens de kortste route over de weg. Vanuit historisch besef is het aardig dit te melden. En het heeft ook een pluspunt voor de inwoners van Haaren. Zo weten ze precies hoe ver het is om het ’Middelpunt van de Benelux’ te bezoeken. Je vindt dat trouwens aan de Scheerman. Kan niet missen.

[KADERSTUKJE 2]

Nóg twee middelpunten

Het is een buitengewoon toeval dat de gemeente Oisterwijk nóg twee geografische middelpunten kent. Het ene is een logische, namelijk dat van de gemeente. Het andere is net zo’n toeval als van de Benelux, namelijk van de provincie Noord-Brabant.

Geïnspireerd door de ophef over het Benelux-middelpunt, becijferde het Kadaster in opdracht van het Brabants Dagblad in 2011 het geografisch middelpunt van alle gemeenten in Brabant. In de gemeente Oisterwijk lag dat aan de Van Tienhovenlaan. Vlakbij ’t Stokske. Daar werden door Natuurmonumenten en Oisterwijk 800 een bank en een bord geplaatst. Nadat Haaren bij Oisterwijk gekomen, werd in oktober 2021 een nieuw bord geplaatst aan de Bosweg in Oisterwijk. Bij dat initiatief waren HaarenEEN, WieKentKunst uit Moergestel benevens Dré van Hal (Heukelom) en Frans Kapteijns (Oisterwijk) betrokken.

Op 7 september 2020 onthulde commissaris van de koning Wim van de Donk het geografisch middelpunt van Brabant aan de Oude Hondsbergselaan in Oisterwijk. De markering bestaat uit een hardstenen zitbank met een informatiebord vlakbij het bruggetje over de Reusel. Dit is tot stand gekomen dankzij Brabants Landschap en op initiatief van de Stichting De Brabantse Hoeders die hiermee het tienjarig bestaan vierden. In het zitgedeelte van de bank is een gedicht gegraveerd van Pien Storm van Leeuwen:

Uit liefde voor dit mooie land

Bewogen door warmte en waarden

Zetten Brabantse Hoeders tezamen zich in

Koesteren de cultuur en natuur

Het hart van ons Brabant.